Pod względem formalnym meblarstwo gotyckie ma niewiele wspólnego z meblarstwem antycznym i romańskim, stanowi bowiem oryginalne osiągnięcie krajów północnej Europy. Pełny rozkwit meblarstwa gotyckiego w Polsce przypada na połowę XIV w., tj. na okres panowania Kazimierza Wielkiego.
Wnętrze gotyckie sprawia wrażenie surowej, lecz jednolitej i harmonijnej całości. Meble są ustawione pod ścianami, a krzesła i fotele we wnękach okiennych. We wnętrzu jest niewiele mebli. Z reguły są one ruchome (nie łączone ze ścianami). Na wyróżnienie zasługują: krzesło i fotel o wysokich pionowych oparciach, ławy z przekładanymi na obie strony oparciami oraz stoły krzyżakowe. W szafach z reguły podkreślano poziomy podział w połowie wysokości. Wynikało to stąd, że pierwsze szafy konstruowano ustawiając jedną skrzynię na drugiej.
Konstrukcje meblarskie z okresu gotyku (fot. 6—7) są już zdecydowanie konstrukcjami o charakterze meblarskim, nawet w dzisiejszym tego słowa znaczeniu. Są to zazwyczaj meble smukłe i strzeliste często zdobione płaskorzeźbami o motywach architektonicznych (maswerki), polichromią, mozaiką lub okuciami. Znaczna liczba okuć szeroko stosowanych w romanizmie i wczesnym gotyku została w późnym gotyku ograniczona przede wszystkim do zawiasów i zamków. Przykładem takiej konstrukcji może być wrocławska szafa Jana Paszko wica (fot. 6).
W okresie romańskim otwory okienne w zewnętrznych ścianach budynków nie były zamykane. Dopiero w budynkach gotyku zastosowano oszklone okna. Spowodowało to powstanie w ich wnętrzu mikroklimatu różniącego się zasadniczo od klimatu zewnętrznego, jak też od klimatu wnętrza budynku romańskiego. Uwzględnienie tych zmian wpłynęło na proces konstruowania mebli. Najbardziej zasadniczą zmianą było odstąpienie od konstruowania mebli z ciosanych bali i przejście do ich konstruowania z podzespołów płycinowych. Luzy pozostawione pomiędzy płycinami i okalającymi je ramiakami umożliwiały dobre znoszenie przez mebel zmian wymiarów jego części wskutek zmian temperatury i wilgotności powietrza wypełniającego wnętrze mieszkalne.
W przeciwieństwie do konstrukcji okresu romańskiego, podstawową cechą konstrukcji mebli gotyckich jest lekkość, zarówno w sensie fizycznym, jak i wizualnym. Elementy konstrukcji wykonywano z materiałów drzewnych o znacznie mniejszych przekrojach. Powstanie takich konstrukcji stało się możliwe m.in. wskutek wynalezienia traka i zastosowania go na początku XIV w. do dzielenia drewna. W tym .okresie następuje znaczne ulepszenie techniki wyrobu mebli. Warsztaty stolarskie, dysponujące w okresie romańskim zaledwie siekierą, nożem i prymitywną tokarnią, wzbogacają się o nowe „wynalazki”, znane już w starożytnym Egipcie. Jest to piła, strug, dłuto i różne narzędzia snycerskie. Na rys. 1.10 przedstawiono szkic warsztatu stolarskiego z okresu średniowiecza, wyobrażający fragment pracowni stolarskiej wg malowidła z 1402 r.
Można stwierdzić, że w porównaniu z konstrukcjami mebli starożytnych, konstrukcje mebli skrzyniowych w średniowieczu bardziej się rozwinęły, natomiast konstrukcje mebli szkieletowych uległy sprymityzowaniu. W tym okresie także konstrukcje części tapicers-kich uległy sprymityzowaniu; stosowanie ich ograniczono do mebli przeznaczonych do wnętrz mieszkalnych niewielkiej grupy ludzi możnych.
Konstrukcje meblarskie z okresu gotyku (fot. 6—7) są już zdecydowanie konstrukcjami o charakterze meblarskim, nawet w dzisiejszym tego słowa znaczeniu. Są to zazwyczaj meble smukłe i strzeliste często zdobione płaskorzeźbami o motywach architektonicznych (maswerki), polichromią, mozaiką lub okuciami. Znaczna liczba okuć szeroko stosowanych w romanizmie i wczesnym gotyku została w późnym gotyku ograniczona przede wszystkim do zawiasów i zamków. Przykładem takiej konstrukcji może być wrocławska szafa Jana Paszko wica (fot. 6).
W okresie romańskim otwory okienne w zewnętrznych ścianach budynków nie były zamykane. Dopiero w budynkach gotyku zastosowano oszklone okna. Spowodowało to powstanie w ich wnętrzu mikroklimatu różniącego się zasadniczo od klimatu zewnętrznego, jak też od klimatu wnętrza budynku romańskiego. Uwzględnienie tych zmian wpłynęło na proces konstruowania mebli. Najbardziej zasadniczą zmianą było odstąpienie od konstruowania mebli z ciosanych bali i przejście do ich konstruowania z podzespołów płycinowych. Luzy pozostawione pomiędzy płycinami i okalającymi je ramiakami umożliwiały dobre znoszenie przez mebel zmian wymiarów jego części wskutek zmian temperatury i wilgotności powietrza wypełniającego wnętrze mieszkalne.
W przeciwieństwie do konstrukcji okresu romańskiego, podstawową cechą konstrukcji mebli gotyckich jest lekkość, zarówno w sensie fizycznym, jak i wizualnym. Elementy konstrukcji wykonywano z materiałów drzewnych o znacznie mniejszych przekrojach. Powstanie takich konstrukcji stało się możliwe m.in. wskutek wynalezienia traka i zastosowania go na początku XIV w. do dzielenia drewna. W tym .okresie następuje znaczne ulepszenie techniki wyrobu mebli. Warsztaty stolarskie, dysponujące w okresie romańskim zaledwie siekierą, nożem i prymitywną tokarnią, wzbogacają się o nowe „wynalazki”, znane już w starożytnym Egipcie. Jest to piła, strug, dłuto i różne narzędzia snycerskie. Na rys. 1.10 przedstawiono szkic warsztatu stolarskiego z okresu średniowiecza, wyobrażający fragment pracowni stolarskiej wg malowidła z 1402 r.
Można stwierdzić, że w porównaniu z konstrukcjami mebli starożytnych, konstrukcje mebli skrzyniowych w średniowieczu bardziej się rozwinęły, natomiast konstrukcje mebli szkieletowych uległy sprymityzowaniu. W tym okresie także konstrukcje części tapicers-kich uległy sprymityzowaniu; stosowanie ich ograniczono do mebli przeznaczonych do wnętrz mieszkalnych niewielkiej grupy ludzi możnych.
